در كتاب بحار از امام صادق (ع) روايت شده كه فرمود: خداى عز و جل ملائكه را از نور آفريده است.

نظر : در اینجا امام صادق (ع) می فرمایند ملائکه از نور آفریده شده است.حال باید دید این نور چه نوری است ؟آیا همان نوری است که خدا در قرآن در سوره نور آیه 35
می فرماید: خدا نور آسمان و زمین است.

ولی فرشته ها نمی توانند از این نور باشند ، زیرا خدا در قرآن می فرماید هیچ شی مانند خدا نیست.از لحاظ عقلی هم فرشته نمیتواند مانند خدا باشد چون در این صورت خدا مثل و مانند پیدا می کند و این امر مخالف اصل توحید و یکتایی پروردگار است.

پس فرشته ها از چه خلق شده اند؟

بهتر است یک روایت دیگر را مرور کنیم.

امام صادق (ع) می فرمایند: ملائكه آب و طعام نمى‏خورند، و ازدواج ندارند، و تنها با نسيم عرش، زنده‏اند، و براى خداى عز و جل فرشتگانى است كه تا روز قيامت يكسره در ركوع‏اند، و براى او فرشتگانى ديگر است كه تا روز قيامت يكسره در سجده‏اند".

در این جا چند نکته را می توان استخراج کرد :

1) «فرشته ها آب و طعام نمی خورند» این قسمت از حدیث به ما می فهماند که ملائک از جنس موجودات کربنی (مانند انسان و یا حیوانات) نیستند ، پس نیازی به پروتیین کربو هیدرات و سایر ریز مغذی ها ندارند ، پس مانند انسان ها و حیوانات خستگی و نیاز به خواب را هم ندارند و توانایی کار بسیار بالایی دارند.در نکته شماره چهار بیشتر به این مهم می پردازیم.

2) «و ازدواج ندارند» این نکته به ما می فهماند که فرشته ها بر خلاف سایر موجودات قابلیت تولید مثل ندارند و خدا آنها را به تنهایی خلق می کند.

3) «تنها با نسیم عرش زنده هستند» این نکته به ما می گویید فرشته زنده است در واقع مانند یک تکه سنگ نیست بلکه حرکت دارد و توانایی انجام کار را دارد ، اما انجام کار نیاز به انرژی دارد در ادامه منبع این انرژی ذکر شده «نسیم عرش» ، بله نسیم عرش انرزی فرشته ها را تامین می کند. در ادامه بحث ماهیت نسیم عرش را مشخص می سازیم.

4) « و براى خداى عز و جل فرشتگانى است كه تا روز قيامت يكسره در ركوع‏اند، و براى او فرشتگانى ديگر است كه تا روز قيامت يكسره در سجده‏اند» در این نکته این مسئله مهم مطرح می شود که فرشته گان خستگی ندارند یعنی به مدت بسیار طولانی قادر به انجام فعالیت هستند و این به علت ساختار پیچیده فرشته ها می باشد.

اکنون در یک جمع بندی به این نتیجه می رسیم که فرشته ها موجوداتی هستند که ساختار کربنی ندارند در نتیجه به مواد غذایی نیاز ندارند این موجودات تولید مثل ندارند فرشته ها توانایی انجام کار دارند انرژی این کار را هم از نسیم عرش کسب می کنند فرشته ها طوری ساخته شده اند که تا مدت بسیار طولانی قادر به انجام کار و فعالیت هستند.

فرشته ها دیگر چه خصوصیاتی دارند؟

بهتر است یک حدیث دیگر را بررسی کنیم:

امام ابوجعفر (ع) فرموده: خداى عز و جل اسرافيل و جبرئيل و ميكائيل را از يک تسبيح آفريد، و برايشان گوش و چشم و تيزى عقل و سرعت فهم قرار داد".

در این حدیث ما می توانیم به این چند نکته پی ببریم:

1)  ساختار و نحوه آفرینش 3 فرشته معروف (اسرافيل و جبرئيل و ميكائيل) شبیه به هم بوده در واقع خداوند از یک الگوی واحد برای آفرینش آنها استفاده کرده است.

2) نکته دوم که بسیار مهم می باشد این است که خدا برای فرشته ها گوش ( واحد دریافت فرامین صوتی ) و چشم ( واحد دریافت فرامین تصویری) قرار داده چه بسا امکاناتی دیگری هم برای آنها در نظر گرفته شده باشد که در حدیث به آنها اشاره نشده است.

3) نکته سوم داشتن تیزی عقل و سرعت فهم بالای فرشته ها است.

اکنون اگر نکته های این احادیث را با هم ترکیب کنیم به ماهیت واقعی و ساختار فرشته پی می بریم نظر من این است که فرشته

در واقع یک ابر کامپیوتر بسیار هوشمند است در واقع یک ربات بسیار بسیار پیشرفته می باشد. رباتی که توانایی تولید مثل ندارد.

فرشته می تواند کار کند دارای حس های بینایی و شنوایی است ( در واقع دارای ورودی صدا و تصویر است ) نیاز به غذا ندارد اما به انرژی احتیاج دارد این انرژی می تواند انرژی برق باشد یا هسته ای یا انرژی دیگری که ماهیت آنها هنوز برای ما انسانها معلوم نیست.

حال این بحث را با بررسی قرآن مجید پی می گیریم:

خداوند در قرآن می فرمایند که بعد از آفرینش انسان دستوری به تمامی فرشته ها داده شد مبنی بر این که باید بر انسان سجده کنید همه فرشته ها بدون استثنا سجده کردند به غیر از ابلیس که از جن بود.

نکته که در اینجا کاملا مشهود است نداشتن اختیار در فرشته ( و داشتن اختیار در جن است ، ما بحث جن را فعلا به کنار می گذاریم) است.دقیقا مانند یک ماشین که تنها به دستورات داده شده عمل می کند.

در کتاب تورات بخش بسیار مهمی است به نام مکاشفه حزقیال نبی که در آن حزقیال یکی از فرشتگان خدا را مشاهده می کند.توصیفی که حزقیال از آن موجود می کند مشابه یک سفینه فضایی پیشرفته است در واقع او فرشته را دیده که توانایی حرکت در فضا را دارد.

همانطور که می دانید فاصله زمین با عرش الهی 50000 هزار سال است و فرشتگان در یک روز  این فاصله را طی می کنند پس سیستم پیشرانی که فرشته از آنها استفاده
می کند باید بسیار مجهز باشد دلیل این مدعا هم آیه 1 سوره فاطر می باشد:

ِبسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَاطِرِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ جَاعِلِ الْمَلَائِكَةِ رُسُلًا أُولِی أَجْنِحَةٍ مَثْنَى وَثُلَاثَ وَرُبَاعَ یزِیدُ فِی الْخَلْقِ مَا یشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَیءٍ قَدِیرٌ

ستایش مخصوص خداوندی است آفریننده آسمانها و زمین، که فرشتگان را رسولانی قرار داد دارای بالهای دوگانه و سه‌گانه و چهارگانه، او هر چه بخواهد در آفرینش می‌افزاید، و او بر هر چیزی تواناست!

در این آیه نکات بسیار مشهودی بر ساختار فرشته مشهود است:

1) خداوند فرشته را در آین آیه رسول نامیده است کلمه رسول به معنای فرستاده است و موجودی توانایی فرستاده شدن را دارد که توانایی حرکت را داشته باشد ، اما وسیله حرکت فرشتگان چیست؟

2) در قسمت بعدی آیه ، خداوند ماهیت وسیله حرکتی ( سیستم پیشران ) فرشته را مشخص می کند :

« فرشتگان را رسولانی قرار داد دارای بالهای دوگانه و سه‌گانه و چهارگانه» ، بیایید کلمه بال را با کلمه موتور یا موشک عوض کنیم و آیه را یک بار دیگر با هم بخوانیم: «فرشتگان را رسولانی قرار داد دارای موتور های دوگانه و سه‌گانه و چهارگانه»

پس به طور کلی فرشتگان ماشین ها و ربات های بسیار پیشرفته هستند با قدرت محاسبه اطلاعات وتجزیه و تحلیل داده ها توانایی سفر های فضایی را دارا می باشند اما از خود اختیاری ندارند و هرگز از دستورات سر پیچی نمی کنند آنها توانایی کشف و شناخت مجهولاتی را ندارند.

جهان ماوراى طبيعت

1.فرشته

گفتيم كه در جهان شناسى اسلامى، بخشى از عالَم خلقت به موجودات فراطبيعى اختصاص دارد. در اين جا گذرى بر ديدگاه اسلام درباره موجودات غيرمادى خواهيم داشت.

يكى از اصول مسلم جهان شناسى اسلامى، وجود موجوداتى است كه آن ها را «مَلَك» يا «فرشته» مى خوانيم. در آيات و روايات فراوانى از فرشتگان و ويژگى ها، اوصاف و افعال آنان سخن گفته شده است. در اين جا، به اختصار، به بخشى از ديدگاه هاى اسلام درباره اين گروه از آفريدگان الهى اشاره مى كنيم:

الف. ماهيت فرشتگان: در قرآن كريم، سخن صريحى درباره ماهيت و چيستىِ فرشتگان و خميرمايه خلقت آنان نيامده است. آنچه مسلّم است، فرشتگان ماهيتى مغاير با انسان و ديگر مخلوقات ذى شعور (جن و حيوانات) دارند:(1) امّا اين مسأله كه ماهيت آنها چيست، مورد اختلاف است. گروهى از دانشمندان مسلمان، فرشتگان را موجوداتى مجرّد و غيرمادى مى دانند و گروهى ديگر، آنان را داراى جسم لطيف ـ كه با جسم غيرلطيف كه داراى ابعاد سه گانه و وزن و حجم و نيز قابل ادراك حسى است، تفاوت دارد-به شمارمى آورند. با اين حال، هر دو گروه، بر اين مطلب اتفاق نظر دارند كه فرشتگان به كمند حواس ظاهرى بشر در نمى آيند و قابل ادراك حسى نيستند.(2)

ب. عصمت و عبادت فرشتگان: سرشت فرشتگان گوهرى تمامْ عقلانى است و در وجود آنان از اميال نفسانى و خواست هاى شهوانى خبرى نيست. از اين رو، همواره به تسبيح و تنزيه پروردگار مشغول اند و هرگز راه مخالفت و عصيان را نمى پيمايند. قرآن در توصيف فرشتگان مى گويد: بلكه (فرشتگان) بندگانى ارجمندند، كه در سخن بر او پيشی نمى گيرند، و خود به دستور او كار مى كنند.(3) و نيز درباره فرشتگانى كه نگاهبان دوزخ اند، مى خوانيم:

از آنچه خدا به آنان دستور داده سرپيچى نمى كنند و آنچه را كه مأمورند انجام مى دهند.(4)

ج. رسالت الهى; فرشتگان از جانب خداوند رسالتى الهى دارند: «اللّهُ يصطفى مِن الملائكة رُسلا; خداوند از ميان فرشتگان رسولانى برمى گزيند».(5)

باتوجه به نقشى كه فرشتگان، به اذن خداوند، درتدبير امور عالم دارند، مى توان گفت كه رسالت آنان شامل دو بخش است: رسالت تكوينى كه به وساطت آنان در تدبير امور عالم و انجام فرامين الهى مربوط مى شود و رسالت تشريعى كه به ميانجى بودن آنان در نزول وحى به پيامبران بازمى گردد.

د. كارهاى فرشتگان; قرآن كريم كارهاى فراوانى را براى فرشتگان برشمرده است.(6) وساطت در نزول وحى و ابلاغ پيام الهى به پيامبران،(7) تدبير امور عالم و وساطت در وصول فيض الهى بهمخلوقات،(8) استغفار و شفاعت براى مؤمنان(9) و امداد آنان،(10) لعن كافران،(11) ثبت اعمال بندگان(12) و قبض روح آنان در هنگام مرگ(13) از جمله مأموريت هاى الهى است كه فرشتگان آن ها را اجرا مى كنند. فرشتگان در عالم برزخ(14) و آخرت نيز حضور دارند; گروهى از آنان در بهشت مستقرّند(15) و گروهى نيز نگاهبان دوزخ و دوزخيان اند.(16)

افزون بر آنچه يادشد، فرشتگان همواره به عبادت و تقديس و تسبيح خداوند اشتغال دارند و هيچ گاه از اين عمل فراغت نمى يابند و به كارى ديگر نمى پردازند. به گفته قرآن كريم:

و آنان كه نزد اويند [يعنى فرشتگان] از پرستش او نه سرپيچى مى كنند و نه خسته
مى شوند. شبانه روز [و همواره خداى را ]تسبيح مى گويند و [در اين كار] سستى
نمی ورزند.(17)

د. اصناف و مراتب فرشتگان; باتوجه به آنچه گفته شد، مى توان فرشتگان را برحسب مأموريت هاى گوناگونى كه دارند، به گروه هاى مختلفى تقسيم كرد. اين نكته كه آيا اصناف مختلف فرشتگان اختلاف نوعى دارند، و يا اين كه در نوع و ماهيت تفاوتى با يكديگر ندارند، بر ما پوشيده است. از مجموعه آيات و روايات اين مقدار برمى آيد كه فرشتگان مراتب و مدارج مختلفى دارند و گروهى در زمره كارگزارانِ گروه ديگر به شمار مى آيند. قرآن بر اين مطلب گواهى مى دهد كه هر يك از فرشتگان از جايگاه و رتبه خاصى برخوردار است: «وما مِنّآ إِلاّ لَهُ مقامٌ معلومٌ; و هيچ يك از ما [فرشتگان] نيست مگر اين كه براى او [مقام و] مرتبه اى معيّن است».(18)

هم چنين، از پاره اى آيات روشن مى شود كه گروهى از فرشتگان، كارگزاران فرشته وحى (يعنى جبرائيل) و فرمان بردار اويند(19) و فرشته قبض روح (عزرائيل) نيز مأمورانى از ميان ديگر فرشتگان دارد.(20) برخى روايات نيز گوياى آن اند كه در ميان فرشتگان، جبرائيل، ميكائيل، اسرافيل و عزرائيل از جايگاه ويژه و بلندى برخوردارند. هـ . تمثّل فرشتگان; هرچند فرشتگان وجودى نامحسوس دارند، مى توانند در چهره انسانى تمثّل يابند. قرآن با اشاره به پاره اى وقايع تاريخى بر اين مطلب صحه مى گذارد. حضور برخى فرشتگان نزد ابراهيم(عليه السلام) و لوط(عليه السلام)(21) و تمثّل فرشته الهى در چهره بشرى براى اعطاى عيسى به مريم، مواردى از تمثّل فرشتگان در قالب انسانى است

 

 2. جنّ

موجود فراطبيعى ديگرى كه در شرايط عادى قابل تجربه حسى نيست، جنّ است. وجود جن از اصول مسلم جهان شناسى اسلامى است; چرا كه آيات و روايات صريحى بر آن صحّه مى گذارند. هفتاد و دومين سوره قرآن، جن نام دارد و در آن گفتوگوى جماعتى از جنيان، كه به اسلام گرويده بودند، گزارش

الف. سرشت جنّ; برخلاف فرشتگان، قرآن صريحاً از دست مايه آفرينش جن سخن گفته است: «و خَلَق الجآنَّ مِن مارج مِنْ نار; و جنّ را از تشعشعى از آتش خلق كرد».(22)

البته، چندان روشن نيست كه آيا مقصود از آتشى كه جن از آن آفريده شده، همان آتشى است كه بر اثر احتراق اجسام پديد مى آيد، يا اين كه با آن تفاوت دارد.(23) آنچه مسلم است سرشت آتشين جنّ اين موجود را توانمند مى سازد تا مسافت هاى طولانى را با سرعتى شگفت آور طى كند و كارهايى را كه انسان عادى، بدون ابزار، قادر بر انجام آن نيست، انجام دهد.(24)

ب. تقدّم جن بر انسان در آفرينش; نكته ديگرى كه از قرآن به دست مى آيد، آن است كه جنّ پيش از انسان آفريده شده و آفرينش او بر خلقت انسان مقدم است. در سوره حجر
مى خوانيم: «وَالجآنَّ خلقناه مِن قَبلُ مِن نارالسَّموم. و پيش از آن، جن را از آتش سوزان و بى دود خلق كرديم».(25)

ج. شعور، اختيار و تكليف; جنّيان از شعور، اراده و اختيار برخوردارند و از اين رو، مانند آدميان، «مكلّف»اند. گروهى از آنان اهل ايمان و صلاح و رستگارى اند و گروهى ديگر، به دليل انحراف از مسير حق، به دوزخ مى روند:

و از ميان ما برخى فرمان بردار و برخى از ما منحرف اند: پس كسانى كه به فرمان اند، آنان در جستجوى راه درست اند. ولى منحرفان، هيزم جهنّم خواهند بود.(26)

از پاره اى آيات نيز چنين برمى آيد كه خداوند در ميان جنيان نيز پيامبرانى را برانگيخته تا آيات الهى را بر آنان عرضه كنند.(27) ديگر نقطه اشتراك جنيان و آدميان آن است كه هدف خلقت هر دو گروه، عبادت و پرستش خداوند يكتا است: «وما خلقتُ الجنّ والإِنس إِلاّ لِيعبدون; و جنّ و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند».(28)

د. زندگانى جمعى; از پاره اى آيات و روايات نيز چنين برمى آيد كه جنّيان هم چون انسان ها، داراى زندگى جمعى اند. قرآن به اين حقيقت اشاره كرده كه در تاريخ، امت هايى از جن وجود داشته اند. واژه «امت» دلالت روشنى بر زيست گروهى جنيان دارد. علاوه براين، نظام ازدواج و توليد مثل در ميان جنّيان برقرار است.

هـ . رابطه جن و انسان; هرچند جن، در شرايط عادى، نامحسوس است، گاه ميان برخى انسان ها و گروهى از جنيان ارتباط خاصى برقرار مى گردد. به گواهى قرآن، گروهى از جنيان در زمره كارگزاران و سپاهيان سليمان(عليه السلام) بوده و به او خدمت مى كرده اند.(29) از سوى ديگر، گروهى از انسان ها نيز بوده اند كه به پرستش جن اشتغال داشته و گاه نيز برخى انسان ها فرمان بردار و مسخّر جن مى شده اند.(30)

 

 1. امام على(عليه السلام) در بيان تفاوت خلقت فرشتگان و آدميان فرمود: لَم يَسْكُنوا الأصلابَ وَلَم يَغتَنِموا الأرحامَ وَلَم يُخْلَقوا مِنْ ماء معين; فرشتگان در اصلابِ [پدران] جاى نگرفته و در ارحامِ [مادران] در نيامده اند و از آب پست آفريده نشده اند. (نهج البلاغه، خطبه 108)

2. فيلسوفان مسلمان، فرشتگان را موجوداتى غيرجسمانى و مجرّد مى دانند كه برخى از تجرّد تام عقلانى و گروهى نيز از تجرّد برزخى برخوردارند و از همين رو پاره اى خواص ماديات مانند شكل، در آن ها (گروه دوم) وجود دارد.

3. بَلْ عبادٌ مُكرمون. لايسبقونه بالقول وهم بِأَمره يعملون. (سوره انبياء، آيه 26 و 27)

4. لايَعصون اللّه ما أَمرهم و يفعلونَ ما يؤمرون. (سوره تحريم، آيه 6)

5. سوره حج، آيه 75 و نيز بنگريد به: سوره فاطر، آيه 1.

6 . گفتنى است كه بخشى از اين امور، مدلول صريح آيات قرآن است و بخشى ديگر، بر اساس قرائن و شواهد موجود درآيات به دست مى آيد.

7 . سوره نحل، آيه 2 و 102 و سوره عبس، آيه 16.

8. سوره نازعات، آيه 5 و سوره معارج، آيه 4.

9 . سوره مؤمن، آيه 7 و سوره انبياء، آيه 28.

10. سوره آل عمران، آيه 124 و 125.

11. سوره بقره، آيه 141 و سوره آل عمران، آيه 87 .

12. سوره يونس، آيه 21; سوره زخرف، آيه 80 و سوره انفطار، آيه 11.

13. سوره انعام، آيه 62 و سوره نساء، آيه 97.

14. سوره نحل، آيات 28 و 32.

15. سوره زمر، آيه 72 و سوره انبياء، آيه 103.

16. سوره مدثر، آيه 20.

17. ومَنْ عندهُ لايَستكبرون عَن عبادته ولايستحسِرون. يُسبِّحُون اللَّيل والنّهارَ لايَفترون. (سوره انبياء، آيه 19 و 20)

18. سوره صافات، آيه 164.

19. سوره تكوير، آيه 21.

20. سوره سجده، آيه 12 و سوره انعام، آيه 62 .

21. سوره هود، آيه 83 ـ 69 .

22. سوره رحمن، آيه 15.

23. اين احتمال وجود دارد كه مقصود از آتش، گونه اى از انرژى باشد كه با ابزار سنجشى كه تاكنون در اختيار ما هست، قابل اندازه گيرى نيست و در صورت متراكم شدن به صورت ماده محسوس درمى آيد. طبق اين احتمال، مى توان اين مسأله را كه در برخى شرايط خاص، گروهى از جنّيان ديده مى شوند، توجيه كرد.

24. به گواهى قرآن كريم، در داستان احضار تخت ملكه سباء، يكى از جنيانى كه در خدمت سليمان(عليه السلام) بود، اعلام كرد كه مى تواند آن تخت را پيش از آنكه سليمان(عليه السلام) از جاى خويش برخيزد، نزد او بياورد. (بنگريد به: سوره نحل، آيه 38 و 39)

25. سوره حجر، آيه 27.

26. سوره جن، آيه 14 و 15.

27. سوره انعام، آيه 130.

28. سوره ذاريات، آيه 56 .

29 . سوره نمل، آيه 17 و 38 و سوره سبأ، آيه 14.

30 . سوره سبأ، آيه 41 و سوره انعام، آيه 100 و 128.